Feminist Eleştiri Kuramı Açısından Tren Burdan Geçmiyor Romanının İncelenmesi
Feminizme ilişkin ilk tartışmalar 18. yüzyılda başlamaktadır. Batı Avrupa temelli gelişen feminist kuram, zamanla diğer coğrafyalara da yayılarak gelişimini devam ettirmiş, farklı bakış açılarıyla genişlemiştir. Feminizm temelde; politik, siyasi, sosyal, ekonomi vb. alanlarda toplumsal cinsiyet eşitsizliğini seslendirerek, bu eksikliğin giderilmesini amaçlar. Feminizm, birçok alanda etkili olduğu gibi edebiyat sahasına da tesir eder. Özellikle edebi ürünlerde yer alan kadın imgeleri üzerinden hareketle feminizme ait savların daha görünür olması hedeflenir. Sevinç Çokum’un 2007 yılında yayımladığı Tren Burdan Geçmiyor adlı romanı, kadın kahramanlar bağlamında oldukça zengin bir romandır. Bir kadın yazar olarak Sevinç Çokum’un Tren Burdan Geçmiyor romanında yer verdiği kadın karakterleri ele alışı, feminist eleştiri bağlamında birçok tespitin yapılabilmesine olanak sağlayacaktır. Çalışmanın ilk bölümünde feminist eleştiri kuramının tarihçesinden bahsedilmiş ve kuramın geçirdiği değişimler gözler önüne serilmeye çalışılmıştır. Birçok farklı bakış açısının kuramı ne yönde değiştirdiği ve zenginleştirildiği vurgulanmış ayrıca siyasi ve politik dönüm noktalarının kuram üzerindeki tesiri açıklanmıştır. Çalışmanın ikinci bölümünde Sevinç Çokum’un Tren Burdan Geçmiyor adlı eserinin kısa bir özetine yer verildikten sonra dikkat çeken kadın karakterler ön plana çıkarılmıştır. Kadın karakterlerin ne şekilde romanda yer aldığı izah edilmeye çalışılmış ve feminist eleştiri kuramı açısından dikkat çeken özellikleri vurgulanmıştır. Roman yazarının kadın karakterleri kurgu içerisinde nasıl ele aldığı irdelenmiş ve feminist eleştiri kuramı bağlamında romanın değerlendirilmesine çalışılmıştır.
Berktay, F. (2023). Tek Tanrılı Dinler Karşısında Kadın: Hıristiyanlık ve İslamiyette Kadının Statüsüne Karşılaştırmalı Bir Yaklaşım. İstanbul: Metis Yayınları.
Braidotti, R. (2019). Kadın-Oluş: Cinsel Farkı Yeniden Düşünmek. Çev. Ece Durmuş, Münevver Çelik. İstanbul: Otonom Yayıncılık.
Braidotti, R. (2021). İnsan Sonrası. Çev. Öznur Karakaş. İstanbul: Kolektif Kitap.
Butler, J. (2020). Cinsiyet Belası: Feminizm ve Kimliğin Altüst Edilmesi. Çev. Başak Ertür. İstanbul: Metis Yayınları.
Çakır, S. (2024). Osmanlı Kadın Hareketi. İstanbul: Metis Yayınları.
Cevizci, A. (2012). Felsefe Sözlüğü. İstanbul: Say Yayınları.
Çokum, S. (2014). Tren Burdan Geçmiyor. İstanbul: Kapı Yayınları.
Dikici, E. (2016). Feminizmin Üç Ana Akımı: Liberal, Marxist ve Radikal Feminizm Teorileri, The Journal of Academic Social Science Studies, 43, 523-532.
Direk, Z. (2019). Judith Butler: Toplumsal Cinsiyet ve Bedenin Maddeleşmesi. Der. Zeynep Direk, Cinsiyetli Olmak: Sosyal Bilimlere Feminist Bakışlar (s.67-84). İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
Donovan, J. (2021). Feminist Teori. Çev. Aksu Bora, Meltem Ağduk Gevrek, Fevziye Sayılan. İstanbul: İletişim Yayınları.
Garmaeva, Y. (2014). Sevinç Çokum’un Hikâye ve Romanlarında İnsan. İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. İstanbul: Yayımlanmamış Doktora Tezi
Güneş, F. (2017). Feminist Kuramda Ataerki Tartışmaları Üzerine Eleştirel Bir İnceleme. Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, c.27/2, s.245-256.
Hooks, B. (2016). Feminizm Herkes İçindir: Tutkulu Politika. Çev. Ece Aydın, Berna Kurt, Şirin Özgün, Aysel Yıldırım. İstanbul: bgst Yayınları.
Karadeniz, H. (2019). Feminist edebiyat eleştirisi ve Hatice Bilen Buğra’nın Mal Sahibi adlı hikâyesinin incelenmesi. Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 5(2), 284-298.
Kılınç, B. (2019). Aklın Cinsiyeti Var Mı? Der. Zeynep Direk, Cinsiyetli Olmak: Sosyal Bilimlere Feminist Bakışlar (s.35-50). İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
Korkmaz, F. (2019). Feminist Edebiyat ve Eleştiri Kuramları Açısından Nezihe Meriç’in Korsan Çıkmazı Romanı Üzerine Bir Değerlendirme. Edebi Eleştiri Dergisi, Eleştiri Kuramları Özel Sayısı, c. 3/3, s.221-233 DOI: 10.31465/eeder.645806.
Moran, B. (2013). Edebiyat Kuramları ve Eleştiri. İstanbul: İletişim Yayınları.
Rochefort, F. (2020). Feminizmler Tarihi. Çev. Özlem Altun, İstanbul: Sel Yayıncılık.
Şengül, M. B.(2015). Türk Romanında Feminizm. Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. Van: Yayımlanmış Doktora Tezi.
Şimga, H. (2019). Unes Femmes: Kristeva, Psikanaliz ve Kadın. Der. Zeynep Direk, Cinsiyetli Olmak: Sosyal Bilimlere Feminist Bakışlar (s.51-66). İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
Tahiroğlu, D. (2022). Sevinç Çokum Üzerine Bir Araştırma (Hayatı, Edebi Kişiliği ve Eserleri). Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. Niğde: Yayımlanmamış Doktora Tezi.
Walters, M. (2005). Feminizm. Çev. Hakan Gür. Ankara: Dost Kitapevi.
Yörük, A. (2009). Feminizmler, Sosyoloji Notları, Sayı 7, 63-85.
Elektronik Kaynaklar:
URL-1 Longman dictionary online, erişim 20.11.2024 https://www.ldoceonline.com/dictionary/queer