Okul Öncesi Dönemde Sosyal Alan ve Sosyal Dünyaya Yönelik Merak Ölçeklerinin Geliştirilmesi: Öğretmen ve Çocuk Formları
Bu çalışmada okul öncesi dönem çocuklarının sosyal alanla kurduğu ilişkiyi iki farklı bilgi kaynağından değerlendirmeye olanak veren iki tamamlayıcı ölçme aracı geliştirilmiştir. Sosyal Alan Ölçeği Öğretmen Formu çocukların sınıf içindeki sosyal davranışlarını öğretmen gözlemi yoluyla ölçer. Sosyal Dünyaya Yönelik Merak Ölçeği Çocuk Formu ise çocukların insanlara, kurallara, mesleklere ve sosyal farklılıklara yönelik meraklarını doğrudan kendi yanıtları üzerinden değerlendirir. Veri 48 ile 72 ay aralığındaki 500 okul öncesi çocuktan toplanmıştır. Madde havuzları altı uzmanın görüşüne sunulmuş, Davis (1992) ile Polit ve Beck (2006) ölçütleri doğrultusunda Madde-CVI ve Ölçek-CVI değerleri hesaplanmıştır. Öğretmen formu için örneklem AFA (n = 250) ve DFA (n = 250) örneklemlerine rastgele bölünmüştür. Öğretmen formu 17 madde ve üç faktöre, çocuk formu 14 madde ve dört faktöre ulaşmıştır. DFA bulguları her iki form için kabul edilebilir uyum vermiştir (öğretmen formu: CFI = 1.000, RMSEA = .000, SRMR = .034; çocuk formu: CFI = 1.000, RMSEA = .000, SRMR = .037). Cronbach alfa toplam ölçek için sırasıyla .85 ve .76; McDonald omega .91 ve .87 olarak hesaplanmıştır. Üç hafta arayla 80 çocuk ve öğretmenleriyle yürütülen test-tekrar test uygulamasında korelasyonlar öğretmen formu için .78 ile .89, çocuk formu için .80 ile .88 aralığında bulunmuştur. İki form arasındaki toplam puan korelasyonu r =.32'dir. Alt boyutlar arası korelasyon örüntüsü iki aracın ilişkili fakat farklı yapıları ölçtüğüne işaret etmektedir.
Anahtar Kelimeler: Ölçek geliştirme, sosyal alan, sosyal merak, okul öncesi sosyal bilgiler, çok kaynaklı değerlendirme.
Achenbach, T. M., McConaughy, S. H., & Howell, C. T. (1987). Child/adolescent behavioral and emotional problems: Implications of cross-informant correlations for situational specificity. Psychological Bulletin, 101(2), 213–232. https://doi.org/10.1037/0033-2909.101.2.213
Aksoy, P., & Baran, G. (2020). Okul öncesi dönem çocukları için Sosyal Becerileri Değerlendirme Ölçeği-Ebeveyn Formu: Bir ölçek uyarlama çalışması. Akdeniz Eğitim Araştırmaları Dergisi, 14(31), 314–335. https://doi.org/10.29329/mjer.2020.234.15
Alisinanoğlu, F., & Özbey, S. (2009). Anaokulu ve anasınıfı davranış ölçeğinin geçerlilik ve güvenirlik çalışması. Mesleki Eğitim Fakültesi Dergisi, 4(1), 173–198.
Berlyne, D. E. (1954). A theory of human curiosity. British Journal of Psychology, 45(3), 180–191. https://doi.org/10.1111/j.2044-8295.1954.tb01243.x
Boateng, G. O., Neilands, T. B., Frongillo, E. A., Melgar-Quiñonez, H. R., & Young, S. L. (2018). Best practices for developing and validating scales for health, social, and behavioral research: A primer. Frontiers in Public Health, 6, Article 149. https://doi.org/10.3389/fpubh.2018.00149
Brown, T. A. (2015). Confirmatory factor analysis for applied research (2. basım). Guilford Press.
Chambers, C. T., & Johnston, C. (2002). Developmental differences in children’s use of rating scales. Journal of Pediatric Psychology, 27(1), 27–36. https://doi.org/10.1093/jpepsy/27.1.27
Cortina, J. M. (1993). What is coefficient alpha? An examination of theory and applications. Journal of Applied Psychology, 78(1), 98–104. https://doi.org/10.1037/0021-9010.78.1.98
Coşkun-Keskin, S. (2016). Erken çocukluk döneminde sosyal bilgiler eğitimi ve sosyo-kültürel eğitim. D. Dilek (Ed.), Sosyal bilgiler eğitimi içinde (ss. 353–372). Pegem Akademi.
Costello, A. B., & Osborne, J. W. (2005). Best practices in exploratory factor analysis: Four recommendations for getting the most from your analysis. Practical Assessment, Research, and Evaluation, 10(7), 1–9. https://doi.org/10.7275/jyj1-4868
Cowell, J. M., Samek, A., List, J., & Decety, J. (2015). The curious relation between theory of mind and sharing in preschool age children. PLOS ONE, 10(2), Article e0117947. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0117947
Cronbach, L. J. (1951). Coefficient alpha and the internal structure of tests. Psychometrika, 16(3), 297–334. https://doi.org/10.1007/BF02310555
Davis, L. L. (1992). Instrument review: Getting the most from a panel of experts. Applied Nursing Research, 5(4), 194–197. https://doi.org/10.1016/S0897-1897(05)80008-4
De Los Reyes, A., Augenstein, T. M., Wang, M., Thomas, S. A., Drabick, D. A. G., Burgers, D. E., & Rabinowitz, J. (2015). The validity of the multi-informant approach to assessing child and adolescent mental health. Psychological Bulletin, 141(4), 858–900. https://doi.org/10.1037/a0038498
DeVellis, R. F., & Thorpe, C. T. (2021). Scale development: Theory and applications (5. basım). SAGE.
Dilek, D. (Ed.). (2016). Sosyal bilgiler eğitimi. Pegem Akademi.
Engel, S. (2011). Children’s need to know: Curiosity in schools. Harvard Educational Review, 81(4), 625–645. https://doi.org/10.17763/haer.81.4.h054131316473115
Engel, S. (2015). The hungry mind: The origins of curiosity in childhood. Harvard University Press.
Fazlıoğlu, Y., Okyay, L., & Ilgaz, G. (2011). Okul öncesi ve anaokulu davranış ölçeğinin geçerlik ve güvenirlik çalışması. Trakya Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 13(1), 242–254.
Günyel, M., & Mutlu Günyel, D. (2024). Türkiye’de okul öncesi eğitimin vatandaşlık bilincinin gelişimindeki rolü ve önemi. International Journal of Advanced Natural Sciences and Engineering Researches, 8(11), 906–915.
Horn, J. L. (1965). A rationale and test for the number of factors in factor analysis. Psychometrika, 30(2), 179–185. https://doi.org/10.1007/BF02289447
Hu, L., & Bentler, P. M. (1999). Cutoff criteria for fit indexes in covariance structure analysis: Conventional criteria versus new alternatives. Structural Equation Modeling, 6(1), 1–55. https://doi.org/10.1080/10705519909540118
Kaiser, H. F. (1974). An index of factorial simplicity. Psychometrika, 39(1), 31–36. https://doi.org/10.1007/BF02291575
Kemple, K. M. (2017). Social studies, social competence and citizenship in early childhood education: Developmental principles guide appropriate practice. Early Childhood Education Journal, 45(5), 621–627. https://doi.org/10.1007/s10643-016-0812-z
Kline, R. B. (2023). Principles and practice of structural equation modeling (5. basım). Guilford Press.
Kostelnik, M. J., Soderman, A. K., Whiren, A. P., & Rupiper, M. L. (2018). Developmentally appropriate curriculum: Best practices in early childhood education (7. basım). Pearson.
Litman, J. A. (2008). Interest and deprivation factors of epistemic curiosity. Personality and Individual Differences, 44(7), 1585–1595. https://doi.org/10.1016/j.paid.2008.01.014
Little, R. J. A. (1988). A test of missing completely at random for multivariate data with missing values. Journal of the American Statistical Association, 83(404), 1198–1202. https://doi.org/10.1080/01621459.1988.10478722
Loewenstein, G. (1994). The psychology of curiosity: A review and reinterpretation. Psychological Bulletin, 116(1), 75–98. https://doi.org/10.1037/0033-2909.116.1.75
Lynn, M. R. (1986). Determination and quantification of content validity. Nursing Research, 35(6), 382–385.
Martinsone, B., Supe, I., Stokenberga, I., Damberga, I., Cefai, C., Camilleri, L., Bartolo, P., O’Riordan, M. R., & Grazzani, I. (2022). Social emotional competence, learning outcomes, emotional and behavioral difficulties of preschool children: Parent and teacher evaluations. Frontiers in Psychology, 12, Article 760782. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2021.760782
McDonald, R. P. (1999). Test theory: A unified treatment. Lawrence Erlbaum Associates.
McNeish, D. (2018). Thanks coefficient alpha, we’ll take it from here. Psychological Methods, 23(3), 412–433. https://doi.org/10.1037/met0000144
Mellor, D., & Moore, K. A. (2014). The use of Likert scales with children. Journal of Pediatric Psychology, 39(3), 369–379. https://doi.org/10.1093/jpepsy/jst079
Millî Eğitim Bakanlığı. (2013). 36–72 aylık çocuklar için okul öncesi eğitim programı. MEB.
Millî Eğitim Bakanlığı. (2018). Sosyal bilgiler dersi öğretim programı. MEB.
Millî Eğitim Bakanlığı. (2024). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli sosyal bilgiler dersi öğretim programı. MEB.
Mindes, G. (2015). Preschool through grade 3: Pushing up the social studies from early childhood education to the world. YC Young Children, 70(3), 10–15.
National Council for the Social Studies. (2009). Powerful and purposeful teaching and learning in elementary school social studies. Social Studies and the Young Learner, 22(1), 31–33.
National Council for the Social Studies. (2019). Early childhood in the social studies context [Position statement].
Ömeroğlu, E., Büyüköztürk, Ş., Aydoğan, Y., Çakan, M., Kılıç Çakmak, E., Özyürek, A., Gültekin Akduman, G., Günindi, Y., Kutlu, Ö., Çoban, A., Yurt, Ö., Koğar, H., & Karayol, S. (2014). Okul Öncesi Sosyal Beceri Değerlendirme Ölçeği Öğretmen Formunun geliştirilmesi: Geçerlik ve güvenirlik analizleri. 21. Yüzyılda Eğitim ve Toplum: Eğitim Bilimleri ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 3(8), 37–46.
Özcan, B. (2024). Okul öncesi dönem çocuklarının epistemik merak düzeyleri ile mizaç özellikleri ve öğrenme davranışları arasındaki ilişkinin incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Pamukkale Üniversitesi.
Polit, D. F., & Beck, C. T. (2006). The content validity index: Are you sure you know what’s being reported? Critique and recommendations. Research in Nursing & Health, 29(5), 489–497. https://doi.org/10.1002/nur.20147
Putnick, D. L., & Bornstein, M. H. (2016). Measurement invariance conventions and reporting: The state of the art and future directions for psychological research. Developmental Review, 41, 71–90. https://doi.org/10.1016/j.dr.2016.06.004
R Core Team. (2024). R: A language and environment for statistical computing [Computer software]. R Foundation for Statistical Computing. https://www.R-project.org/
Revelle, W. (2024). psych: Procedures for psychological, psychometric, and personality research [R package]. Northwestern University.
Rosseel, Y. (2012). lavaan: An R package for structural equation modeling. Journal of Statistical Software, 48(2), 1–36. https://doi.org/10.18637/jss.v048.i02
Saraç, S., Mede, E., & Abanoz, T. (2023). Küçük Çocuklar için Epistemik Merak Ölçeği: Türkçe uyarlama çalışması. Psikoloji Çalışmaları / Studies in Psychology, 43(1). https://doi.org/10.26650/SP2021-1050551
Şimşek-Çetin, Ö., & Akhan, N. E. (2015). Okul öncesi öğretmen adaylarının sosyal bilimler hakkındaki görüşleri. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 8(37), 816–828.
Tutkun, C., & Dinçer, Ç. (2019). Sosyal Beceri Geliştirme Sistemi-Derecelendirme Ölçeği (3–5 yaş okul öncesi versiyonu) öğretmen formu: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Bayburt Eğitim Fakültesi Dergisi, 14(28), 301–323. https://doi.org/10.35675/befdergi.467864
Uçuş Güldalı, Ş. (2017). Sosyal bilgileri okul öncesi dönem çocuklarıyla deneyimlemek: Erken çocukluk döneminde sosyal bilgiler eğitiminin önemini gözden geçirme. Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi, 18(3), 1122–1151.
Wellman, H. M. (2014). Making minds: How theory of mind develops. Oxford University Press.
Wellman, H. M., & Liu, D. (2004). Scaling of theory-of-mind tasks. Child Development, 75(2), 523–541. https://doi.org/10.1111/j.1467-8624.2004.00691.x