Carl Gustav Jung’un Dört Arketipi Bağlamında Persona Filminin İncelemesi
Her anlatı, kendi içerisinde imgesel bir anlam içerir. Bu imgeler yaşadığımız dünyada kültürel, sanatsal metinlerinde ve sinemada birçok anlam taşıyabilir. Çağdaş dünyada bu imgeler, görsel metinlerde bilinçli veya bilinçdışı olarak yoğun bir şekilde kullanılır. Bu tür imgeler, sinematografik metinlere harmanlanarak aktarılmaya çalışılır. Jung tarafından geliştirilen “arketip” kavramı, geçmişten bugüne aktarılan davranış kalıplarını sembollerle anlatmaktadır. Jung, bu kavramları insan davranışları üzerinde uygulamıştır. Arketipsel eleştiri, edebi eserlerdeki kişilerin davranışlarını inceleyerek temelde yatan sebepleri bunun ışığında açıklamaya çalışır. Bugün kültürel metinler özellikle de sinemada, arkaik kültüre ait arketipler çok fazla kullanılmaktadır. Bu arketipler ile bireyin toplumun içindeki yeri; geçmiş, bugün ve gelecek arasındaki konumu açıklanmaya çalışılır. İnsanlar hayatta kendini gerçekleştirmeyi ve varoluş serüveni içinde bir yer edinmeyi amaçlar. Bunu yapmak için benlik ile bütünleşmesi gerekir. Bu çalışmada, görsel metinlerde ve özellikle sinemada kullanılan arketipsel imgeler hakkında bilgi verilecektir. Daha sonra Carl Gustav Jung’un dört arketipinden bahsedilecektir. Son aşamada ise arketip konusu etrafında Persona filmi irdelenecektir. Öz varlığın gelişimi ise bireyin kendini tanımasına bağlıdır. Benliğin kendini bulması, kişinin evrendeki konumunun farkında olmasına bağlıdır. İsveçli yönetmen Ingmar Bergman’ın “Persona” filminde dört arketip, persona-gölge ilişkisi üzerinden izleyiciye verilmeye çalışılmıştır.
Anahtar Kelimeler: Ingmar Bergman,, Persona Filmi,, Arketipsel Eleştiri,, Dört Arketip.
Ateş, F. A. ve Köker, S. (2015). Edebiyat-sinema ilişkisi bağlamında Köfte Yağmuru isimli animasyon filmine arketipçi bir yaklaşım. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 8(41), 83–89.
Aytaç, G. (1972). Thomas Mann'ın Der Zauberberg ve Lotte in Weimar romanlardaki edebi kişiliği. DTCF Yayınları.
Bars, M. E. (2014). Türk kahramanlık destanlarında kadın tipleri. International Journal of Languages’ Education and Teaching, 2(3), 122–140.
Bergman, I. (Yönetmen). (1966). Persona [Film]. Svensk Filmindustri.
Bergman, I. (1990). Büyülü fener. Alfa Yayınları.
Bergman, I. (1999). İmgeler (G. Taşkın, Çev.). Nisan Yayınları.
Binay Kurultay, A. (2017). Arketipler: Markaların yeni anlam yaratıcıları. Global Media Journal TR Edition, 7(14), 360–378.
Budak, S. (2003). Psikoloji sözlüğü. Bilim Sanat Yayınları.
Çetişli, İ. (2004). Metin tahlillerine giriş 2: Hikâye-roman-tiyatro. Akçağ Yayınları.
Dağlar, D. (2023). Nilgün Marmara’nın Kuğu Ezgisi adlı şiirinde gölge arketipi. Turkish Academic Studies - TURAS, 4(2), 49–59. https://doi.org/10.54566/turas.1324544
Dominici, G., Tullio, V., Siino, V., ve Tani, M. (2016). Marketing archetypes: Applying social change. Journal of Organizational Change Management, 13(2), 109–122.
Durmuş, G. (2015). “Kahramanın Sonsuz Yolculuğu” bağlamında Ferhat ile Şirin halk hikâyesi. SOBİDER, 2(3), 128–137.
Fordham, F. (1997). Jung psikolojisi (4. baskı, A. Yalçıner, Çev.). Say Yayınları.
Fordham, F. (2001). Jung psikolojisinin ana hatları. Say Yayınları.
Freud, S. (2018). Psikanalize giriş dersleri (S. Budak, Çev.). Öteki Yayınevi.
Fromm, E. (1991). Freud düşüncesinin büyüklüğü ve sınırları. Arıtan Yayınevi.
Hegel, G. W. F. (1979). Phenomenology of spirit (A. V. Miller, Çev.). Oxford University Press.
Horzum, I. (2011). “Dövüş Kulübü” filminin ruhbilimsel çözümlemesi. Akademik Bakış Dergisi, (25), 4–24.
Julien, P. (1994). Jacques Lacan's return to Freud: The real, the symbolic, and the imaginary. NYU Press.
Jung, C. G. (1963). Memories, dreams, reflections (A. Jaffé, Dü.). Vintage Books. (Orijinal çalışma basım tarihi 1946).
Jung, C. G. (1966). Two essays on analytical psychology. Princeton University Press.
Jung, C. G. (1969). Aion: Researches into the phenomenology of the self (Collected Works of C.G. Jung, Cilt 9, Bölüm II). Princeton University Press.
Jung, C. G. (2005). Dört arketip (M. B. Saydam, Haz.). Metis Yayınları.
Jung, C. G. (2006). Analitik psikoloji (E. Gürol, Çev.). Payel Yayınevi.
Jung, C. G. (2009). İnsan ve sembolleri. Okuyan Us Yayınları.
Jung, C. G. (2015). İnsan ve sembolleri (H. M. İlgün, Çev.). Kabalcı Yayınları.
Jung, C. G. (2017a). Dört arketip (Z. A. Yılmazer, Çev.). Metis Yayınları.
Jung, C. G. (2017b). Ruh-İnsan, sanat, edebiyat (İ. H. Yılmaz, Çev.). Pinhan Yayıncılık.
Kayaokay, İ. (2014). Fuzuli’nin Leyla ile Mecnun mesnevisinin arketipsel sembolizm bağlamında çözümlenmesi. ASOS Journal, 2(7), 337–351.
Lefevre, R. (1986). Ingmar Bergman (C. Akalın, Çev.). Alfa Yayınları.
Moran, B. (2002). Edebiyat kuramları ve eleştiri (7. baskı). İletişim Yayınları.
Persona Film Fotoğrafları. (1966). https://www.fullhdfilmizle.xyz/persona-full-hd-izle/ adresinden alındı.
Samuels, C. T. (1992). Antonioni, Truffaut, Fellini, Bergman sinemasını anlatıyor (K. Yerci, Çev.). Düzlem Yayınevi.
Tekyay, B. A. (2019). Carl Gustav Jung’un anne arketipi bağlamında sanatçı incelemesi [Yüksek lisans tezi, Kocaeli Üniversitesi]. YÖK Tez Merkezi.
Ukray, M. (2016). Jung psikolojisi: Tüm çalışmaları & Freud’la karşılaştırmalı. Yason Yayınları.